Aukeratutako atala ◊ Beste jakintza batzuk ◊

• Astelehena, Otsaila 04th, 2019

Ohituraz ohitura, kantaz kanta, bertsoz bertso… izan direna garelako, garena izango direlako:

Kandelaria

Kandelarioz euria
Laster da udabarria.
Kandelarioz aterri
Negua dator atzetik.
Kandelario lario
Hatxari ura dario,
Errotari uruna
Hauxe da guk behar doguna.
Kandelarioz eguzki
Negua dago aurretik,
Kandelarioz edurra
Joan da neguaren bildurra.
Kandelarioz bero
Negua dauko gero,
Kandelario hotz
Negua joan da motz.
Kandelario lario
Hatxari ura dario,
Makatzari madari
Eustsi Peru hankari”.

Kandelaria: Iruña-Veleia Argituren matroia!!
Kandelarioz epaitzeke
akusatzeko probak sortzeke.
Kandelarioz pankarta
gaia argitzeko ez gaude nekata.

San Blas

Gaur da San Blas.
San Blas, plis-plas.
San Blas, doministikuka ito behar naz.
San Blas! Bedeinkatutako haria saman ipini, eta eztulak blast!
San Blas, ito arte arnas.
San Blas, ona bahaiz, biziko al haiz, txarra bahaiz tragauko al haiz.
Eta San Blas opil ederrak janaz, prest gagoz eztarri sanoz abesteko Santa Ageda bezpera

Agate Deuna


VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
• Astelehena, Azaroa 27th, 2017

Biltzarre

Beste paradigmara pasatu behar gara, azken 200 urteetako industrializazioak, kontsumo masiboak, baliabideen pribatizazioak eta eskema patriarkalak (Bizkaiko Martiartu jauntxoak egiten zuena: “Martiartu, Martiartu, bat eman eta bi hartu) denon etxea den planeta hau arriskuan jarri dutelako.

Noiz hasiko gara denok bi ematen eta bat hartzen?

EITB: Zientzialariek ‘bigarren abisua’ eman diote Gizateriari Lurrari egindako kalteagatik  http://www.eitb.eus/eu/albisteak/gizartea/osoa/5209367/zientzialarien-bigarren-abisua-gizateriari-lurrari-egindako-kalteagatik/

Naturahoy: 15.000 científicos llaman a salvar el planeta    http://www.naturahoy.com/naturaleza/15-000-cientificos-llaman-salvar-planeta/

Más de 15.000 científicos lanzan una alerta para salvar el planeta (El País):
https://elpais.com/elpais/2017/11/14/ciencia/1510643865_954182.html

ÂżPodemos reservar la mitad de la tierra para la naturaleza?, Guardian:
https://www.theguardian.com/environment/radical-conservation/2016/jun/15/could-we-set-aside-half-the-earth-for-nature

La sexta extinciĂłn masiva de animales de la Tierra ya ha comenzado (El Diario):
http://www.eldiario.es/theguardian/Cientificos-anuncian-extincion-animales-Tierra_0_664234429.html

La Tierra ha perdido el 58% de sus animales en los últimos 40 años (La Vanguardia):
http://www.lavanguardia.com/natural/20161027/411372645010/58-animales.html

VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
• Igandea, Maiatza 03rd, 2015

Umilazioa, auzo lotsa, haserrea, … gauza asko sentitu daitezke ikusi dugunean Eusko Legebiltzarrarentzat zer diren hizkuntz eskubideak: hutsaren hurrengoa. Kontuz, denon hizkuntz eskubideak ez!, soilik euskaldunon hizkuntz eskubideak!

Erdaldunen hizkuntz eskubideak %100ean betetzen dira baina euskaldunena:

%22an. Ez  ahaztu kopuru hau, euskaldunok hiru lurraldeetako legebiltzarkideentzat merezi dugun kopurua da eta. Eta nafar eta Iparraldekoen eskubideak azterketan sartu izan bagenitu, %22 baino gutxiago oraindik! Ze errespetu gutxi Europako herri zahar honi!

Historia apur bat egitea komenigarria da. Ibarretxe garaian lehenengo aldiz Hizkuntz Eskubideen Dekretua onartu zen. Enpresa gutxiri (%7) baina salmenten %50 zutenei eragiten zien, hau da, enpresa handiak sartzen ziren hor: energiakoak, telekomunikaziokoak, garraiokoak, supermerkatu kateak, merkataritza zentroak, enpresa publikoak etab. Logikoa zen hasieran ahalmen ekonomiko handia zuten enpresekin eskatzea. Horrela, enpresa horiei 4 urteko epea jarri zitzaien bezeroentzako euskerazko (erderaz bazituzten) ahozko eta idatzizko komunikazioak eskaintzeko, eta bestela isun txiki batzuk (Kontsumitzaileen Dekretuan dagoen txikiena, hau da, edozein tabernari jarri ahal zaionetatik txikiena) aurreikusi ziren.

Patxi Lopezen gobernuak kendu egin zituen isunak eta, horrela, legea ezerezean geratu zen, apaingarri hutsa.

Orain Jaurlaritzak azterketa bat egin du eta bertan ikusi denez, enpresa handi horiek %22an betetzen dute dekretua, hau da, komunikazioen %78 erdara hutsean eskaintzen dituzte, Franco hil eta ia 40 urte geroago! ¡Viva el Estatuto!

Horren aurrean Bilduk isunak ipintzea berriro eskatu du baina ez Dekretuan hasieran zegoen moduan baizik eta hiru sektoreei soilik (banku, energia eta telekomunikazio enpresei). Gogoratu beharra dago Ibarretxeren garaian HBk eta Kontseiluak ez  zutela Dekretua bultzatu gutxi iruditzen zitzaielako eta orain Bilduk garaikoa baino txarragoa planteatu du! Beherapenak euskerarentzat!

Hala ere, nahiz eta Bilduk hasierako Dekretua baino gauza askoz apalagoa planteatu, ez dute onartu eta EAJk bere botoak UPyD, PP eta PSOErekin batu ditu euskaldunon eskubideen kontra. Ez hori bakarrik, gainera adarra jotzeraino doan diskurtsoa bota du: isunekin ez dela euskera bultzatzen! Hobe dela sustapena egitea… Beraz, espero dezagun Ertzaintzak isunak kentzea (ez dute hobeto gidatzen laguntzen), Ogasunak (ez dute herritarrek hobeto ordaintzen laguntzen), udalek…

Aburtok ondo esan zuen moduan, Marotok etorkinen kontra aritu izan da boto batzuk eskuratzeagatik eta boto horiek har ditzala, ez dute merezi eta. Hemen ere gauza bera esan genezake, EAJk isun barregarri hori ez onartzean (6.000 euro jartzekotan hiru sektore hauetako enpresei jarriko liekete, adibidez, Santanderri, Repsoli (Aupa Imatz!) edo Telefonicari soilik) boto gutxi batzuk ez galdetzeko balioko zaio EAJri, baina zinez, har ditzala boto horiek, ez dute merezi  eta.

Sabino Aranari esan beharko diogu, berak sortutako alderdiaren kumeek euskera kontuetan sarriegitan batzen dituztela botoak berau telegrama bat bidaltzeagatik kartzelatu zuten ondorengoen ordezkariekin! Euskera kontuetan PPrekin ados egotea!!!!  Tira, hamaika ikusteko jaioak gara!

Horixe egin beharko genuke euskaldunok: zergen %22a ordaindu besterik ez!

Eta, noski, Eusko Legebiltzarreko parlamentariei soldataren %22 ordaindu! Hori bai, motibatu egingo genituzke, sustatu eta horrelako gauzak, soldata txikiagorekin haien lana egiten jarrai dezaten!

VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
• Astelehena, Iraila 26th, 2022

Bisita gidatua Iruña-Veleiara igande honetan eta euskalduntze berantiarrean Alberto Santanak apur bat atzera egin du

Gai honetan interesa duenarentzat igande honetan, urriaren 2an doako bisita gidatua egongo da Iruña-Veleiara. 11:00etan hasten da eta 13:30 inguruan amaitu. Bisitak hilabete guztien lehenengo igandeetan egiten dira, ordu berean. Etortzekoa bazara Telegram edo Whatxap bidezko mezu bat bidali 663 901 248 telefonora.

Gai honekin lotuta albiste garrantzitsu bat dago. Orain gutxi Alberto Santanak Facebooken azalpen bat eman du. Bere azalpen horretan bi kontu garrantzitsu ikusten dira. Batetik ETBko dokumentalean kontatu zigun bertsioa aldatu digula, eta orain esaten digula Nafarroan ez zutela euskera inoiz galdu. Ondorioz, euskera hizkuntza inbaditzailea izango litzateke soilik Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, mendebaldean “zelta edo hizkuntza indoeuroparretako bat hitz egiten zelako” lehen.

“Hizkuntza indoeuroparretako bat” hitz egin omen zela baieztatzeko ez du inolako frogarik eman. ETBko dokumentalean zelta egiten zela baieztatu zuen eta, beraz, zergatik gehitu du orain beste hizkuntza bat? Bere garaian erantzun genionez, https://martinttipia.com/2016/10/09/euskalduntze-berantiarra-dokumentala-salatzen-denuncia-sobre-el-documental-la-vasconizacion-tardia/ mota guztietako argudioak daude zeltaz egiten zela zalantzan jartzeko eta oraindik idazki hura erantzunik jaso gabe dago.

Bestetik, berak dokumentalean aipatu zituen Anboto, Gorbeia, Deba, Nerbioi izen zeltak zirela. Guk ere horri erantzun genion, euskeratik sortutako proposamen etimologiko zentzuzkoagoak daudela esanez, adibidez, “Anboto” izena, zeltazko “anbatus” (esklabua) baino ez al da logikoagoa euskerazko “amildegi handia”?

Baina garrantzitsuena da zergatik Santanak aldatu duen bere bertsioa, ETBko dokumentalean argi esan zuelako Hegoalde osoan zeltaz egiten zela eta euskera Pirinioetatik etorritako giza talde batek zabaldu zuela Nafarroan 3-4. mendeetan eta gero Araban, Gipuzkoan eta Bizkaian 5-6. mendeetan. Zergatik dio orain Nafarroan euskera betidanik hitz egin dela. Zertara dator aldaketa hau?

Batetik bere helburu nagusia euskera ez dela hemengo betiko hizkuntza eta inbaditzailea ere badela euskaldunoi sinetsaraztea izan daiteke, hau da, gaztelera eta frantsesa bezalakoa. Eta bertsio berri honekin helburu nagusi hori ez da mantenduko litzateke.

Bigarrenik, sinesgarriago egin nahi du euren asmakizuna. Badakite politikoki eta soziolinguistikoki ezinezkoa zela lurralde bat euskalduntzea erromatarrak nagusi izan ziren bitartean (V. mende arte). Orduan bada Nafarroan (euskaldunen gutxiengoa dago han gaur egun) hor mantendu zutela diosku orain, baina euskarak beste lurraldeak inbaditu egin zituela gero esaten jarraitzen du.

Baina gezurrak adar motzak ditu eta froga asko ditugu euskalduntze bertsio light horrek ez duela zentzurik esateko: toponimia, hidronimia, Araban, Sorian, Burgosen, Errioxan… dauden erromatar garaiko hilarriak euskal hitzekin… eta Iruña-Veleiako 60 bat euskerazko hitz desberdinak, noski.

Eta seguruenik atzera egin du bere teoria salatzen ari garelako, gero eta jende eta erakunde gehiago zalantzan jartzen ari direlako eta, ondorioz, mugimendu bat egin behar izan du sinesgarritasun gehiago izan dezan. Beraz, jarraitu behar dugu gogor, eraso kultural hau testuliburuetara eta gizartera pasatu baino lehen.

Eta noski, zapaltzaileei alfonbra gorria jartzen jarraitzen die eta diosku “erromatarrek hizkuntzei eta erlijioei ez ziela jazarpenik egin”. Beraz, badakizue, Akitania eta Ebro arro osoan euskera galdu bazen erromatar garaiko horko euskaldunak axolagabeak izan zirelako da eta milaka eta milaka kristau gurutzilkatzearena asmakizun hutsa omen da.

Alberto, ez adarrik jo mesedez!

Iruña-Veleia Martxan

Facebooken Alberto Santanaren azalpena (lodiz jarritakoak gureak dira) /story.php?story_fbid=pfbid0wZvidupTjwcVgA3LchjApzA99Xt7yg3wvBPMdam7Wt43efzn9rBdGnzWtPHfZ3cZl&id=100007122210895:

Leopoldo Bárcena RojĂ­ no le des demasiada importancia, es solo un titular periodĂ­stico que busca llamar la atenciĂłn del pĂşblico de manera un poco sensacionalista, aunque en el contenido de la entrevista el euskera antiguo sea solo un tema muy secundario. Sin embargo es cierto: el imperio romano no “reprimiĂł” ni persiguiĂł, ni prohibiĂł nunca las lenguas y religiones indĂ­genas de los territorios conquistados.

En el caso vasco no hay casi ninguna evidencia de Ă©poca romana de que los pueblos várdulo, cariete, beron o autrigon hablasen una variante antigua del euskera, y sĂ­ hay numerosos indicios de que hablaban alguna lengua cĂ©ltica o indoeuropea, que desapareciĂł sustituida por el latĂ­n. AsĂ­ que si en la Alta Edad Media, al menos en el siglo X, en estas mismas regiones que habĂ­an estado ocupadas por estos pueblos con identidad Ă©tinca extinguida bajo el Imperio Romano, es decir los actuales Gipuzkoa, Araba y Bizkaia, se hablaba un rico y abundante euskera, es lĂ­cito suponer que habĂ­an sido “euskaldunizados” tardĂ­amente, o sea, despuĂ©s de la caĂ­da de Roma. Por el contrario, hubo áreas de Aquitania y la actual Navarra, que habĂ­an sido profunda y completamente romanizadas durante siglos, en las que sus Ă©lites locales siguieron siendo euskaldunas de lengua, sin ser molestadas nunca por la administraciĂłn pĂşblica romana, y algunos expertos sospechan que pudo ser desde estas regiones de las que surgiĂł el impulso y la oportunidad tardĂ­a de euskaldunizaciĂłn de los territorios occidentales de la actual Euskal Herria, despuĂ©s de la caĂ­da del Imperio.

VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
• Ostirala, Ekaina 11th, 2021

National Geographic

Astiro-astiro euskalduntze berantiarraren gezurra zabaltzen ari dira. Oraingoan National Geographicen txanda heldu da. Euskalduntze berantiarraren light bertsioa asmatu dute.

Mapak ez dauka galtzeko ezer: “Baskoiak” mantentzen dituzte (sinesgarritasun apur bat izateko, noski, 20 urte barru erabat desagertaraziko dituzten arte) baina akitaniarren kolore berarekin (euskera Akitaniatik etorri dela justifikatzeko

Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Lapurdi eremuetan “Aquitano residual” jartzen du. Erdigezurrak gezur biribilak!

Ez dute EAE guztiz zeltatzat hartzen baina hurrengo belaunaldirako uzten ari dira. Zeltiberismoarekin egin zuten moduan aldaketa horiek astiro egin behar dira, presarik gabe, gezur erdia zabaltzen dutenean gero beste erdia askoz errazago hedatuko dutelako.

VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
• Osteguna, Maiatza 06th, 2021

Apirilaren 27an albiste hau jarri genuen, EHUk ekainean egin behar duen ikastaroari buruz:  Euskeraren mugak aztertuko dira ikastaro batean ekainean

Bertan, elkartera ikerle batek bidalitako susmo bat jarri genuen: Soriako euskera “vasco-aquitano” izango dela esango digula Gorrochateguik and companyk. Horrela euskalduntze berantiarra hankaz gora bota duten Soriako euskal hilarriek ez diete ETB eta Santanri minik egingo eta jarraitu ahal izango dute haien gezur hori etengabe ematen.

Aste honetan Deian, susmo hori baieztatuta geratu da, zoritxarrez:

Además de Sesenco, en otras estelas aparecen nombres como Oandissen, derivado posiblemente de oihandi (selva), Oandissen, Onse y su masculino Onso, Buganson, Haurce, Belscon, Agirsen, Arancis, Lesuridantar, Arancis, donde se puede reconocer el componente aran (ciruelo silvestre, espino)€ que trabajos sucesivos han vinculado cada vez con más firmeza al valle del Ebro, incidiendo en su más clara relación con un vasco antiguo, protovasco o vasco-aquitano.

Ez dute erabat baieztatu euskal-akitaniera denik baina bigarren aukeratzat ematen dute: “protovasco o vascoaquitano”
Beraz, orain enteratu gara, “zezena” eta “zezenko” akitanierazko euskalkitik datorrela. Hau adar jotzea!!! ETB eta Santana salbu daude!!! Biba Gorrochategui! Biba UPV!

Eta noski, Deiak, Iruña-Veleiari buruzko egiazko informazio guztiak zentsuratu dituenak, ez du aukerarik galdu gure ondareari erasotzeko:

“Entre los ponentes, estará JoaquĂ­n Gorrochategui, catedrático de LingĂĽistica de UPV, que formĂł parte tambiĂ©n en la comisiĂłn foral que concluyĂł que las inscripciones en euskera de Iruña Veleia eran falsas.”

Laster abizena aldatuko diogu: “Joaquin Gorrochategui Iruñaveleiafaltsua”, izan ere, egurra emateko aukerarik ez du galtzen eta.

Ikastaroari buruzko bestelako azalpen negargarriak:

“Hemos conseguido unos ponentes muy interesantes que analizarán las lenguas que se hablaban de tipo vasco fuera de los territorios que consideramos como Vasconia, que son los que hoy en dĂ­a se habla en euskera, que es la Comunidad foral de Navarra, PaĂ­s Vasco e Iparralde. Pero fuera de este territorio, hace 2.000 o 1.000 años se ha hablado tambiĂ©n un tipo de lengua que tiene que ver con el euskera actual. El euskera no es la misma lengua que hablaban estos pueblos por supuesto, serĂ­a muy distinto, pero tiene elementos comunes que hoy en dĂ­a identificamos. Pero aquellos pueblos de Aquitania o Vasconia que hablaban aquellas lenguas de tipo vasco son las que podrĂ­amos considerar algunos de nuestros antepasados”, finaliza Anton Erkoreka.

Zertan oinarritzen dira hizkuntza bera ez zela esateko? Orduan X. mendeko ingelesa ez da oraingo ingelesa? Eta 2-5. mendeko hizkuntza euskera ez bazen ze hizkuntza demontre zen? Latina? Gaztelera? …. Edo ez digute orain esango hauek zelta zela ezta?

VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
• Igandea, Otsaila 28th, 2021

Frantsesez 1900. urtean argitaratu zen liburu honetan euskaldunen jatorriari buruz ikerle batzuek esandako aipamen batzuk jasotzen dira: Estrabonek, Humboldtek…

Horrez gain, euskerari buruz hainbat kontu aipatzen du

Arbe J. Espagnolle L’origine des Basques

VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
• Igandea, Otsaila 09th, 2020

Katalunian pozik egoteko moduan daude. Tarragonan labar arte interesgarria topatu berri dute.

La Altamira catalana

Zentzuz jokatu dute, ez Arabako Aldundiak eta Eusko Jaurlaritzak bezala Iruña-Veleian eta datazioak egin dituzte, haien balioa zehazteko:

Esta cueva habría sido contemporánea de la de Altamira. Ésta pertenece a los periodos magdaleniense y solutriense, con un total de unos 22.000 años de ocupación contínua, entre el 35.600 y el 13.000 ac, según pruebas realizadas con series de uranio.


VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
Atala: Arkeologia  |  3 iruzkin
• Astelehena, Uztaila 08th, 2019

Odon Ulibarrena antropologoak beste bideo luze baina zinez interesgarria eskaini digu oraingoan. Arlo asko jorratzen ditu: hizkuntzak (euskera, iberiera), historia (Iberiako jatorrizko herri iberiarrak, Grezia, Erroma eta bestelako “zibilizazioak”…), artea, legeak,  Inkisizioa… baina gai guzti guztien gainetik garrantzitsuena:  GIZABIDEA.

Benetan interesgarria izan dadin gauza bat baino ez zaio falta: euskeraz egotea. Ea nork laguntzen dion.

https://youtu.be/M46QTfaQt2k

VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
• Igandea, Ekaina 02nd, 2019

EGAren desagerpena ez da homologazio kontua, seguruenik EAJk eta PSOEk adostutakoa zerbait, titulazioak eskatzen jarraitu bai baina gero eta maila baxuagorekin. Irlandan bezala, han denek dute gaelikoaren ezagutza agiria baina %95ek ez daki hitz egiten. Laster Eustaten estatistikek gauza bera esango digute: denek dakitela euskeraz egiten!

“Pixka bat es mucho”. Hori ote HABEren C1 maila?

Hezkuntza Sailak euskarekiko ezintasuna ezkutatu nahi du EGA desagerraraztearekin

Hezkuntza Sailean euskararekiko emaitzak gero eta okerragoak dira. Gaiari, bai orduetan eta bai sakontasunean, erreforma ezberdinen bidez garrantzia kentzen ibili baitira urterik urte.

Ikasleei ematen zaizkien eskolak, orokorrean, gero eta eskasagoak dira azken urteotan, eta beti irakasleen borondate onaren pentzudan eratuak; eskoletan euskaraz modu naturalean jardutea gero eta ezohikoagoa bilkatu da, eta erabat erdaraz aritzea gero eta zabalagoa eta onartuagoa edonon.

Eskoletan erdararen menpe jarraitzen du euskarak ia erabat. Material eta liburuei dagokienez ere, ez dago euskaratik euskarara euskara hutsez asmatutako materialik ia, eta gehiena itzulpen ez beti egokietan oinarritzen da. Irakasleen euskara maila kasu gehiegitxotan ahultzen eta zabartzen joan da urterik urte, euskara ikasi zuten bai, baina ordutik ez dira euskaraz bizi izan eta lan tresna hutsa bilakatu dute.

Oposizioetan ere azterketak euskaraz egitea, bai idatziz, bai ahoz, borondatezko kontua da eta inor ezin da derrigortu euskaraz egitera. Eskatzen den zertifikazioa C1 mailakoa da eta ez C2, izan beharko litzatekeen bezala.

Honek guztionek sarritsuegitan ipurdia agerian uzten du irakasle zenbaiten trebezia falta euskaraz, ikasle eta gurasoek askoz maila hobea baitute irakasleek baino.

Euskara mailaren endekatze-egoera honen aurrean euskarari behar duen garrantzia eman eta neurri egokiak erabaki ordez, Hezkuntza Sailak begiak estali eta maila jaitsi nahi du berriro ere. Horixe da eta ez beste ezer EGA desagertzearen arrazoia.

Berria: EGA azterketak amaitu dira EAEn

https://zuzeu.eus/euskara/pixka-bat-es-mucho-da/

VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)