Aukeratutako etiketa ◊ euskaltzaindia ◊

• Asteazkena, Azaroa 17th, 2021

Jabier Goitia Blanco

Ingeniaritza eta Geografia lizentziaduna da eta Iberiar penintsula ondo ezagutzen du bere ingurumen lanarengatik. Hizkuntzaren azterketa egiteko, Geografia Institutuaren datu-basea erabiltzen du, 1.200.000 toponimo ingururekin. Euskararen DNA 1.500 partikulatan argitaratu du, eta gazteleraren Hiztegi Etimologiko kritikoa 18 liburukitan. http://eukele.com/

EHHE
Euskaltzaindiaren hiztegiaren ikuspegia hasieratik okerra da, badirudielako euskara hizkuntza nahiko modernotzat hartzen dutela, eta ez duela balio ikertzeko eta oinarri etimologiko gisa erabiltzeko, ez euskeraren hitz askorena, ezta gaztelerarenak edo beste hizkuntzenak ere. Oinarri oker horren ondorioz, hiztegia ez dago oinarri sendo baten gainean eraikita.

Ponentzia

Hitzaldia

VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
• Ostirala, Azaroa 05th, 2021

Nekazal peritua da eta Ikasketa Politikoak ere egin zituen. Azkenik, erretiroa hartu ondoren filologia ikasketak egin zituen eta 2007an doktoretza lortu zuen Baiona-Pabeko Unibertsitatean. Senegalen bi urte eman zituen lanean (Mission d ‘AmĂ©nagement du SĂ©nĂ©gal), 2 urte Nantesko Lizeoan eta bere bizitzaren zatirik handiena Garazi-Amikuze-Hazparneko Lizeoko eta Lanbide Eskolako irakasle gisa. 1960ko hamarkadan negutegiak bultzatu zituen lehen pertsona izan zen. Kultura arloan oso ezaguna izan da, Larralderekin batera abeslari gisa aritu baitzen 2068tik 2013ra. Bere argitalpenen artean, ipuin eta eleberriak (Maiatz), Euskera-Erderak doktore tesia: Basques et Langues Indo-europĂ©ennes, erkaketa saioa, eta L’origine de la langue basque ditugu.

EHHE-Euskal Hiztegi Historiko Etimologikoari egindako azterketa kritikoa

Euskaltzaindia-Lakarra EHHEk egindako hiztegiari buruzko liburu berri bat argitaratuko du Eñautek datorren hilabetean. Lan hau oso eskasa dela uste du, eta planteatutako 200 proposamen etimologikoetatik bat ere ez dela onargarria uste du. Horretarako, proposamen alternatiboak egin ditu eta liburu horretan jasota egongo dira.

Eñauten Ponentzia

Eñaut Etxamendiren hitzaldia

VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
• Igandea, Uztaila 19th, 2020

Iruña-Veleia Argituk gutun ireki hau bidali dio Euskaltzaindiari, gai honetan zerbait egin dezan, orain arte berari egokituko ez balio moduan jokatu duelako. Orain arte 25 lagunek atxikimendua eman dute, besteak beste Gorka Knörrek, Pako Aristik, Eñaut Etxamendik…. Zeuk ere atxikimendua eman dezakezu: https://forms.gle/C65B3QD8uVsq4Kmh6

IRUÑA-VELEIA: GUTUN IREKIA EUSKALTZAINDIARI

Euskaltzaindiako lehendakari Andres Urrutia jauna, Euskaltzain jaun-andreok.

Euskara zaintzen duen Erakunde Akademiko Ofizialeko kide zaretenez, aipatu erakundearen egitekoa izanik, besteak beste,  euskararen lege gramatikalak ikertu eta formulatzea, euskararen erabilera sustatzea eta euskararen eskubideak babestea, zenbait politikarik, unibertsitateko kargudunek eta Arabako Foru Aldundiak sortutako krisiaren larritasunaren aurrean, Iruña-Veleiako ohiz kanpoko aurkikuntzak faltsuak direla adieraziz, Euskaltzaindiarengana jo dugu erregutuz  kontuan har dezazuela ondorengo gure idazkia:

1.- 2008ko azaroaren 19ko Foru Aginduaren bidez, Arabako Foru Aldundiak Iruña-Veleian indusketak egiteko baimena kendu zion Lurmen enpresari, aztarnategia ixteko agindu, eta fiskalari eskatu zion Eliseo Gil Zubillagaren eta haren arkeologo taldearen aurka judizialki jokatzeko, faltsutzaileak beraiek zirela salatuz. Espreski kasurako sortutako Aholku Batzorde Zientifiko batek gezurrezkotzat jo zituen aurkikuntzak, gutxieneko eskakizun zientifiko bati aurre egiteko gai ez zen txosten tekniko batean oinarrituta, eta Arabako Foru Aldundiak, garai hartan Kulturako diputatu zen Lorena López de Lacalle andreak hala eskatuta, bermatu egin zuen ustezko faltsutasuna: ustezko faltsifikazioa eurek burutua zela eta errudun deklaratu zituen.  Alderdi akusatzaileak aurkeztutako  argudio guztiak banan-banan arbuiatuak izan ziren publikoki, eta akusazioa eragin zuten elementuak alderdi akusatzailearen zaintzapean egon dira eta daude oraindik ere, beste aldearentzat irispiderik utzi gabe. Nabarmendu behar da Lurmen taldea desagerrarazi zuten ondorengo urteetan, Eliseo Gil zuzendariak etengabeko jazarpen larria jasan behar izan zuela, soziala eta mediatikoa, Arabako Aldundiak orkestratuta. Juizora sartu ahal izan genuenok berretsi ahal izan genuen:

A) Eliseo jauna eta arkeologoen bere ekipoa kanporatu eta haien aurka jazarpen mediatiko eta sozialari ekin ahal izateko baliatu zituzten 6 txostenen aurrean, Epaile andreak sententzian ez dituela kontsideratu baliozkotzat, dirudienez iritzi hutsal batzuk baino ez direlako. Guk uste dugu iritzi hutsalak baino areago direla faltsukeria iraingarriak: adierazi dute Descartes irakurtzen dela non argi azaltzen den Miskart jartzen duela. B) Adierazi dute RIP irakurtzen dela non 3 marra bertikal baino ez direnak, mikroskopioz erraz identifikatu daitezkeenak. C) Ezinezkoa dela XV. mendea baino lehenago euskaraz Z zeinua agertzea, jakina denez “Izioki dugu” idatzia dagoela ia 500 urte lehenago, etab. D) Eliseo Gil gaitzesteko baliatu zuten txosten grafologikoak ez duela inolako baliorik Epaileak zioenez. E) 291 ostrakaren artean 35 faltsuak zirela adierazi zuen teknikari batek, zeinak aitortu baitzuen ez berak ez beste inork ez zuela inoiz dataziorik egin bere laborategian. F) Eliseori Epaitegiak ukatu egin ziola bi alditan Europako laborategi independenteetan  datazio desberdinak  egitea. G) Epaitegiak ez zuela baimendu epaiketan txosten bat (Antelo) aurkeztu ahal izatea non ez zen baiesten 35 ostraka hauek faltsuak zirela.

2.- Garai hartan aztarnategiko zuzendaria zen Julio Nuñezek erabilitako metodologiari buruz, Lurmen enpresa harremanetan jarri zen hainbat  herrialdetako adituekin (Alemania, Austria, AEB, Espainia, Grezia, Eslovenia, Hungaria, Polonia eta Erresuma Batuarekin),  eta eskatu zien azalduko al zioten Nuñez arkeologoa zer modutan ari zen indusketak egiten 98. Sektorean. Adituei dokumentazioa, bideoak eta argazkiak helarazi zitzaizkien eta baita Aldundiak emandako informazioa bera ere. Ebaluazio guztiek aho batez argi eta garbi adierazten dute Julio Nuñezek Iruña-Veleian gisa honetako aztarnategietan aplikatu beharrekoa den arkeologia modernoaren estandar metodologikoak urratu egin zituela. Hain zuzen ere Julio Nuñezek erauzketak caterpillar hondeamakina baten bidez egitea agindu zuen, lurrean metro eta erdi inguru sakonduz, kamioiak 7 minutuero aldiko bat betez gutxi gorabehera 15 egunez, seguraski altxor baliotsuak desagerraraziz

3.- Gaur egun, hainbat herrialdetako zientzialari ospetsuek egindako 20 txosten tekniko baino gehiago irakur daitezke, eta guztiek ondorioztatzen dute grafitoak ezin direla inola ere faltsuak izan. Aipatu txostenen artean, Edward C Harris britainiarrak, Bermudaseko Museoko zuzendariak eta gaur egun ia munduko zientzialari guztiek aplikatzen duten metodo estratigrafikoaren eta Matrix Harris sistemaren sortzaileak emandako diktamena nabarmendu behar da, non adierazten den Eliseo Gil eta bere ekipoak 2005 eta 2006. urteen  artean kalitate arkeometrikoa kontuan harturik estandar gorenen barruan jardun zutela. Hogeitik gora diren aipatu txosten teknikoek guztira 2700 orrialde osatzen dituzte eta modu altruistan elaboratuak izan dira. Aitzitik, batzorde ofizialaren 6 txostenek –hauetatik 5 faltsifikazioa burutu zela ia seguru iruzurrezkoa izan zen deklarazioaren ondoren entregatuak– 400 orrialde baino gutxiago osatzen dituzte, eta 1.800 € ordaindu zitzaien txosten bakoitzeko, gehi bazkari, bidaia eta hoteletako gastuak. Halaber eskatzen diogu Arabako Foru Aldundiari hain erabaki larriak berraztertu ditzala, eskaera hau jada bere garaian Foru Aldundiari entregatu zitzaizkion 2300 sinadurek ere bere egin zutelarik. Irakurleek ponentzia guztiak irakur ditzakete hemen: http://sos-veleia1.wikidot.com/informes.

4.- Horregatik Euskaltzaindiari eskatzen diogu aitortzen zaion begirune eta autoritatea baliatuz eta Arabako Foru Aldundiak gure ustez berebiziko larritasuna duen lege-hausteak erakusten duen urgentzia grabeaz kezkaturik, premia dezala Aldundia bide judiziala bertan behera uztera, datazioak arkeometrian espezializatuak diren Europako laborategietan egin eta bi parteetatik independenteak izango diren pertsonek publikoki kontrolatutako katak egitea agindu dezala.

5.- Azken gogoeta gisa, honako hau adierazi nahi dugu: orain arte euskarazko hitz arrunten lehen testigantzak, gaztelaniazkoekin batera, Donemiliako glosetan agertzen direnak  direla,  XI. mendekoak. Iruña-Veleiako ohiz kanpoko aurkikuntzak autentikoak balira, eta halaxe dira, euskarazko lekukotasun idatziak III. eta VI. mendeen artekoak izango lirateke. Beraz, euskararen presentzia idatzia Euskal Herrian 700 urteko antzinatasunez aurreratu beharko litzateke. Epigrafia eta ikonografia erlijiosoei dagokienez, ebanjelioen bidez Jesusen bizitzari ematen zaio lehentasuna; Jesusen Azken Afariaren irudi posible bat agertzen da, Kristoren Kalbarioa bi lapurren artean, etab. Ondorioztatu behar da kristau gai erlijiosoaren aurkikuntza hauek izango liratekeela orain arte munduan ezagunak diren lekukotasun zaharrenak.

Euskal Herria, 2020ko uztailak 16

IRUÑA-VELEIA ARGITU


VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
• Asteartea, Apirila 14th, 2020

Edozein erakunde, enpresa edo elkarteetan, partaide batek buruari gutun bat igortzen badio gai bat dela eta, erantzutea dagokio. Hori da leku normaletan egingo luketena. Hori da, gutxienezko errespetu bat izatea.

Bada Euskaltzaindian ez da horrelakorik gertatu. 45 urtez baino gehiago euskaltzain urgazlea den Eñaut Etxamendik Euskaltzaindiko buruari den Andres Urrutiari proposamen bat igorri eta urte bete pasa da eta oraindik ez du erantzunik jaso.Egokia al da?

VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
• Osteguna, Abendua 12th, 2019

Ostraka euskaldunean Euskaltzaindiak egin duen azken hiztegiari buruzko 3 artikulu interesgarri agertu dira. Horietan esaten duenez, Lakarrak zuzendu duen hiztegi horretan hitz pilo bat falta da:

1. Orain gutxi Euskal Filologiak berak egindako beste lan batean agertutako hitz pilo bat (Gorrochateguik jasotakoak). Liburu horretan, gainera, Lakarrak ere parte hartu du beste atal batean.
2- Iruña-Veleiakoak (zergatik den badakigu)
3- Azken urteotan hilarrietan (Nafarroan, Sorian…) agertutako hilarrietako euskal hitzak (sesenco…)

Nola da posible milaka eta milaka euro kostatu duen hiztegi batean eta arlo honetan erreferentzia izateko asmoz jaio den lan batean horrelako hutsune hain nabarmena egotea?

Euskaltzaindiaren hiztegian 759 urtea baino lehen 20 hitz baino ez daudela jarri du baina Ostraka euskaldunak gutxienez falta diren 200 hitz gehiago daudela dio, eta bere blogean dauden bi zerrendetan ikusi daitezke.

1. EHHE-200 Euskal hiztegi historiko etimologikoa Iruña-Veleiako euskararik gabe, ahaztu egin zaie.

EHHE-200

EHHE-200 Euskal hiztegi historiko etimologikoa argitaratu dute (2019) Iruña-Veleiako (Nafarroa, Soria
) euskararik gabe, ahaztu egin zaie.

I. Eranskina. ZERRENDA KRONOLOGIKOA: HITZEN LEHEN AGERRALDIAK (orria ccix).

Guztira 2.800 bat sarrera. 759. urte aurretik bakarrik 20 hogei sarrera “akitanieraz”.
Akitaniera 2

Kontuan izan behar da, adibidez, “Euskararen historian”, Eusko Jaurlaritzak 2018an argitaratu zuen liburuan, Gorrotxategik idatzi zuen zatian, “Euskara antzinatean” (231. orria), “3.1.2. Izenak eta izen oinak” (akitanieraz, 253. orria), 51 berrogeita hamaika sarrera azaltzen direla; “Izen eratorpena”, beste 18 hamazortzi sarrera gehiago, Hispanian beste sarrera batzuk (illuna, ttikia, Ibarra
 ). Alegia sarrera pila falta dela. Zertan ari dira??

Eusko Jaurlaritza (2018), Euskaltzaindia (2019), Lakarra, Gorrotxategi, Segurola, Manterola
 759 urte aurreko euskara “zaharrarekin”, zertan ari zarete??

Zergatik nahasketa hau (diru publikoarekin)??

Zenbat sarrera daude euskaraz (“akitanieraz”, “Hispanian”, Nafarroan, Sorian, “Euskadin”
) 759 urte aurretik?

Non daude argitaratuak?

Eusko Jaurlaritza? Euskaltzaindia? Zenbat dira?

Gainera, 759 urte aurreko Iruña-Veleiako euskara guztia falta da (Nafarroakoa, Soriakoa
) , ahaztu egin zaie edo zentsuratu dute. Laguntza txiki bat, 759 urte aurretik Iruña-Veleiako euskarazko 130 bat sarrera,  hurrengo ediziorako, ikasleentzat, euskara zaharrarekin interesa dugunontzat, informazio eguneratua izan dezagun (Ostraka euskaldunean Iruña-Veleiako eta falta diren beste hitzekin zerrenda agertzen da.

2. Galdera Eusko Jaurlaritza eta Euskaltzaindiari: Zenbat sarrera daude euskaraz (“akitanieraz”, “Hispanian”, Nafarroan, Sorian, “Euskadin”
) 759 urte aurretik?

,Euskararen historia
Zenbat sarrera daude euskaraz (“akitanieraz”, “Hispanian”, Nafarroan, Sorian, “Euskadin”
) 759 urte aurretik? Non daude argitaratuak?

Eusko Jaurlaritza? Euskaltzaindia? Zenbat dira? Non daude argitaratuak?

3. Euskara antzinatean 200, 759 urte aurretik (akitaniera, baskoia
) 200 sarrera ordenatuak

Euskaltzaindiak aurten 2019an argitaratu du EHHE-200 Euskal hiztegi historiko-etimologikoa, non zerrenda kronologikoan, hitzen lehen agerraldian, 2.800 bat sarrera azaltzen diren, hauetatik, 759 urte aurretik 20 hogei bat sarrera bakarrik


Hutsune hau betetzen laguntzeko asmoarekin, Euskara antzinatean 200, 759 urte aurreko (akitaniera, baskoia
) 200 bat hitzen zerrenda alfabetikoki ordenatua. Batzuk errepikatuak daude iturri desberdinak dituztelako.

Iturriak:

Akitaniera: EHHE-200 Euskal hiztegi historiko etimologikoa. Euskaltzaindia, 2019 (20 sarrera).
Akitaniera-Baskoia: Euskararen historia. Euskara antzinatean. Joakin Gorrotxategi. Eusko Jaurlaritza 2018.
Iruña Veleiako euskarazko grafitoak Idoia Filloy eta Eliseo Gil arkeologoek argitaratua: http://veleia.com/noticia_detallada.php?niv=6&noticia=48
Les Inscriptions d’Iruña-Veleia. Hector Iglesias.
Iruña-Veleia: Iruña-Veleiako euskarazko grafitoak. 2.4.- Testuetako lexikoa. Juan Martin Elexpuru. Arabera. 2009.

VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
• Osteguna, Uztaila 04th, 2019

Atzo hiztegia aurkeztu eta gaur ostegun (uztailaren 4an) goizean jardunaldi bat prestatu dute

Berria

Euskaltzaindiak EHHE-200 Euskal Hiztegi Historiko-Etimologikoa osatu du. Hau da, euskarazko hainbat berbaren biografia. «Etimologia eta hiztegi etimologikoak hizkuntzaren barne historia aplikatua dira; hots, fonologian, morfologian, dialektologian, lexikologian, sintaxi diakronikoan eta abarretan oinarritu eta hitzen inguruan antolatutako hizkuntzaren historiaren ikerketa eta azalpena», azaldu du Joseba Lakarra euskaltzainak. Berak gidatu du hiztegia atontzeaz arduratu den ikertzaile taldea: Julen Manterola, Iñaki Segurola, Gabriel Fraile eta Koro Segurola. 2009an Urkiolan (Abadiño, Bizkaia) egindako biltzarrean onartu zuen proiektuari ekitea akademiak, eta 2010 hasieran ekin zioten lanari. Atzo aurkeztu zuten emaitza, Bilbon.

«Badakigu euskararen etimologia oso eztabaidatua izan dela; ia gutariko bakoitza etimologista bat da, edo hala uste dugu. Baina orain, argitalpen honi esker, oinarriak maila akademikoan jarri dira, eta hala bedi aurrerantzean ere», ohartarazi du Andres Urrutia euskaltzainburuak. Esan du metodologia bat zehaztuta geratu dela, «bidezidor baino gehiago, bide zabal bat irekita» dela; eta aurrerantzean osatzen jarraituko dutela, nahiz eta jakin inoiz ez direla osotasunera iritsiko. Oraingoz, papereko bertsioan dago hiztegia; Elkarren dendetan dago salgai. Epe ertainera, papereko bertsioa osatzea eta digitalizatzea dute asmoa. Euskaltzaindiarentzat eta euskararentzat «garrantzitsua» da argitalpen berria, etimologiaren alorra oraindik gutxi landu baita akademikoki. Garrantzi horren adierazle, atzoko aurkezpenean Euskal Herriko erakunde publiko nagusienetako batzuen ordezkariak izan zituzten lagun. Urrutiak esan du aurrerago Baionan beste aurkezpen bat egiteko asmoa dutela.

Gara

Euskararen historia ezagutzeko hiztegi etimologikoa aurkeztu du Euskaltzaindiak

Euskal Hiztegi Historiko-Etimologikoa (EHHE-200) aurkeztu du gaur Euskaltzaindiak. 200 hitz-familia eta ia 2.600 sarrera eta azpisarrera eratu dira, 100 inguru ondare zaharreko oinarriekin, eta beste horrenbeste mailegatuekin. Momentuz, paperean editatu da; aurrerago izango da euskarri digitalean.

2009ko Barne jardunaldietan hartu zuen Euskaltzaindiak hiztegi hori abiatzeko erabakia. Horretan aritu da 2010eko hasieratik Julen Manterolak eta Iñaki Segurolak osatu lantaldea, Joseba Lakarraren zuzendaritzapean; azken bizpahiru urteotan Gabriel Fraile eta Koro Segurolaren laguntza ere izan dute.

Urrats sendoetarako lanabesa

EHHE-200 euskararen historia aztergai duten ikertzaileentzat idatzia da, batez ere; gainerako filologo eta hizkuntzalariek nahiz hizkuntza-zaletasuna duten askok aurki lezakete, halere, bere intereseko ezagutzarik alor horretan.

Joseba Lakarra lantaldearen koordinatzaileak azaldu duenez EHHE-200ek hitzen ikerketan inplikaturiko alorretan urrats sendoak emateko lanabesa izatea du helburu. «Asmo zabalago horren barnean, hurrengo urteotan zabaldu eta gainditu nahi genukeen EHHE-200 hau zati txiki baina garrantzitsua iruditzen zaigu».

Jardunaldi batean aurkeztuko dute

Bihar, hizkuntzalari eta adituen aurrean aurkeztuko dute EHHE-200. Horretarako, goiz bateko jardunaldia antolatu du Euskaltzaindiak Bilboko egoitzan. Mintegi honetan parte hartuko dute Jose Antonio Pascualek (RAE); Reina Bastardasek (Universitat de Barcelona); Joakin Gorrotxategik (euskaltzain urgazlea, UPV/EHU); Joseba Lakarrak (euskaltzain osoa, EHHE-200 egitasmoko koordinatzailea); Iñaki Segurolak eta Julen Manterolak (EHHE-200 egitasmoa).

Argazkian Iruña-Veleiako triskantzaren bi arduradun, Joseba Lakarra (hondeamakinaren suntsiketarako bidea prestatu duena) eta Bingen Zupiria (Eliseo Gil eta Oskar Eskribanori 600.000 euroko isuna jarri nahi diena) eta Eliseo eta Oskar, euskera historikorako inoiz izan dugun altxorri handienaren bi egile -Lurmeneko gainerako lankideekin batera- erabat babes gabe utzi dituztenak: Euskaltzaindiako Andres Urrutia eta euskera zaintzeko ardura duten politikariak)

VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
Atala: Hiztegi etimologikoak  | Etiketak: ,  |  4 iruzkin
• Larunbata, Maiatza 20th, 2017

Juan Martin Elexpuru Berria egunkarian

Murgitik Apinaizera Duratik igaroz

Igarriko zenuke nondik nora ibili garen, irakurle? Nahikoa lan. Ba horrelaxe idatzi beharko zenuke Euskaltzaindiaren «irizpen eta gomendioei» jarraitzera, ezen Murgiatik Apellanizera Duranatik igaroz jarriko bazenu, hainbat akats egingo zenuke, eta zuzentzaileak ekarri beharko luke esaldia bere onera.

Gauza jakina da izen bat baino gehiago izan ohi duela sarri leku batek. Batzuetan euskarazkoa/erdarazkoa (Iruña/Pamplona), beste batzuetan aldaera fonetikoa (Galdakao/Galdakano), eta abar. Kasuistika amaigabea da. Ez da beti erraza euskarazko izen «ofiziala» adostea. Batzuetan aukerak hainbat izaten dira, eta zenbat buru hainbat aburu. «Kriterio bat hartu eta beti aplikatu», esango du norbaitek, baina irizpide karratuek ez dute honetarako balio.

Euskaltzaindiak lan handia egin du leku-izenen normalizazioan, atzerriko zein etxeko. Etxekoak hartuko ditugu hizpide, Arabakoak gehienbat. Dena dela, aurrera jarraitu aurretik, garbi gera bedi akademiari diodan estimua, nahiz eta pentsatu guzti-guztia ere ez duela ondo egiten, eta noizean behin zirikatu egin behar dugula.

Goazen harira. 2016an argitaratu zuen «Euskal-Herriko leku-izenak» azken eguneraketa. Gauza jakina da bokal arteko [n] askotan galdu egiten dela leku-izenetan. Arabako -ana bukatuei begiratuko diegu lehenik. Zerrendaren arabera, ez dute [n] galdu: Erretana, Antoñana, Antezana, Zanbrana…, eta bai ostera Dura(na), Matura(na), Lopida(na), Subilla(na)… Erretana eta Dura(na) elkarren ondoan daude; zer pekatu egin ote du Dura(na)k azken silaba ken diezaioten, Erretana osorik geratu den bitartean? -ano: Abornikano, Aprikano, Bitoriano, Uzkiano…, baina Berrika(n)o, Miña(n)o, Zir(i)a(n)o, Zurba(n)o-niz: Dordoniz, Trokoniz… baina Albe(n)iz, Apinaiz (Apellaniz), Argoma(n)iz, Ariz (Ariñiz). Apinaiz entzunda, zenbatek lotuko dute Apellaniz-ekin? Eta Ariz entzunda Ariñiz-ekin? -ona: Letona baina Estarro(n)a. Eta Labiano euskaraz Lubiao da, eta Undiano Undio.

osorik irakurri

VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
• Osteguna, Otsaila 04th, 2016

Erabili.com-eko Patxi Saezek botatako erronkari erantzun dio Euskaindiak eta datorren ostiralean jardunaldi bat egingo du normalizazioan zentratuta.

Bidegurutzean ezker edo eskuin jo? Hau ez
da bidegurutze soila, hau bideko biribilgune
horietako bat dugu.
Biribilguneak onak dira hartu beharreko
bideaz oso ziur ez gaudenean, bira osoa
egin eta nondik joan argitzeko. Biribilgunean
itzuli-mitzuli ibiltzeko arriskua ere badugu,
ordea, erabaki ezinik, ibilian geldirik.
Biribilguneko bide guztiak gure helmugara
garamatzatela-eta edozein bide har
genezake; hobea, zuzenagoa, zabalagoa
eta motzagoa zein den begiratu gabe.
Aurrera egin, ibili.
Zalantza-dantza aski izaten du oztopoz
betetako bideetan barna ibili beharra
duenak

Egitaraua

Lekua: Euskaltzaindia. Plaza barria 15. Zazpikaleak. Bilbo.
2016ko otsailaren 12a, ostirala. Goizez
Informazioa:www.euskaltzaindia.eus
Izen ematea:  info@euskaltzaindia.eus (0034)944 15 81 55
VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
• Igandea, Maiatza 03rd, 2015

Orain arte Euskaltzaindiak faltsugileen alde jokatu du, Lakarrari  hiztegi etimologikoa aginduta, Iruña-Veleian Lurmen kanporatzeko lana egin ondoren. Bere kide batek, Jean Baptiste Orpustan, Luis Silgori bidalitako txosten batean, zenbait grafitoren interpretazio egin zuen eta une oro egiazkotzat hartu izan zituen. Orain, Patxi Zabaletak, Gipuzkoako Diario de Noticiasen iritzi artikulu mamitsua argitaratu du. Gai honen gako nagusiak aipatu ditu. Eta garrantzia handia eman dio grafitoak ez suntsitzeari eta ez garbitzeari.  Interesgarria:

No destruir los grafitos de Iruña-Veleia

Desde la experiencia de cuatro décadas en el ejercicio de la abogacía, considero que la falsificación de los grafitos de Iruña-Veleia es pråcticamente imposible. El debate sobre la autenticidad o falsedad de tales grafitos debiera ser sacado del åmbito judicial, en el que se halla escandalosamente empantanado desde hace mås de seis años, y reconducido al åmbito estrictamente científico.

Para ello es imprescindible que los mĂĄs de 400 grafitos encontrados hasta 2006 en Iruña-Veleia sean protegidos contra su destrucciĂłn y queden preservados para los anĂĄlisis fĂ­sicos y quĂ­micos, que son los Ășnicos estrictamente cientĂ­ficos en esta cuestiĂłn y que son los que incomprensiblemente no se han realizado aĂșn.

La pérdida o destrucción de otros innumerables grafitos, que ocasionó el saqueo del yacimiento con una excavadora efectuado en 2010, constituyó un crimen de lesa cultura y de lesa historia injustificable nunca e incomprensible en el siglo XXI. La responsabilidad de este atentado cultural corresponde en primer lugar a la dirección política de la Diputación Foral de Alava en 2010 y a sus asesores.

Yo me sumo a los cada vez mås numerosos científicos de todo el mundo y a los miles y miles de ciudadanos vascos que creemos que los grafitos encontrados en Iruña-Veleia son verdaderos. Considero imposible la falsificación de los grafitos de Iruña-Veleia porque las dificultades técnicas de tal hipotética falsificación serían pråcticamente insuperables. La diversidad de materiales empleados, sus adherencias y su conformación exigirían técnicas, métodos e instrumental absolutamente sofisticado, que no se ha descrito ni buscado. De hecho, no se ha formulado ninguna explicación ni hipótesis sobre el método de falsificación.

No ha de olvidarse que la carga de la prueba de falsedad corresponderĂ­a a quienes la afirman. ÂżCĂłmo se pudo hacer, con quĂ© instrumental y con quĂ© mĂ©todo y cĂłmo negar la antigĂŒedad de las inscripciones sin datar la presunta manipulaciĂłn? Ninguna de estas cuestiones estĂĄ abordada cientĂ­ficamente en los diez dictĂĄmenes y conclusiones de la pomposa ComisiĂłn CientĂ­fica Asesora de la DiputaciĂłn de Álava, publicadas en Internet.

En segundo lugar, la hipĂłtesis de la falsificaciĂłn queda descartada por la argumentaciĂłn del “¿cui prodest?”; es decir a quiĂ©n aprovecharĂ­a tal falsificaciĂłn. Esta argumentaciĂłn resulta siempre esencial en el foro. Es evidente que la falsificaciĂłn no solo no ha tenido ningĂșn provecho para el acusado como falsificador, o sea para el Sr. Eliseo Gil Zubillaga, sino que por el contrario le ha supuesto enormes perjuicios de todo orden. En cambio ha supuesto un inmenso lucro econĂłmico y profesional para algĂșn acusador, como el Sr. Don Julio NĂșñez MarcĂ©n, ahora director del yacimiento, cuya actuaciĂłn no es compatible con la Ă©tica.

En tercer lugar, la argumentaciĂłn de la falsificaciĂłn de los grafitos de Iruña-Veleia resulta impropia e inadecuada, porque la inmensa mayorĂ­a de los razonamientos empleados estĂĄn basados en la lingĂŒĂ­stica, la fonĂ©tica, la onomĂĄstica o la gramĂĄtica y, por lo tanto, son esencialmente “apriorĂ­sticos”. AdemĂĄs, han sido ya desvirtuados en varios casos.

A mi juicio, los argumentos de Gorrotxategi, Lakarra, Velazquez, etc. en pro de la falsedad de dichos grafitos carecen de homologabilidad probatoria, igual que carecen de dicha homologabilidad algunos de los razonamientos en pro de su veracidad de Txillardegi, Knörr o Elexpuru. Son argumentaciones que estĂĄn en otra honda cientĂ­fica. Elevar la filologĂ­a y la lingĂŒĂ­stica vasca o general a dogma sobre la falsificaciĂłn de unos elementos fĂ­sicos como los grafitos y Ăłstraca de Iruña-Veleia es igual que negar la evoluciĂłn o el movimiento de la tierra con la Biblia en la mano.

El Ășnico informe datado con anterioridad a la querella de la DiputaciĂłn Foral de Alava, que judicializĂł el tema, es el del Sr. Joakin Gorrotxategi de 25 de julio de 2008. El Sr. Gorrotxategi se habĂ­a manifestado anteriormente en forma pĂșblica a favor de la veracidad de los grafitos y habĂ­a mantenido algĂșn grado de colaboraciĂłn con el Sr. Gil. Luego cambiĂł de postura y es un documento revelador de su cambio la carta a la directora del Museo ArqueolĂłgico de Alava, Amelia BaldeĂłn, y en la que se puede leer: “De los grafitos vistos en el Ășltimo dĂ­a, LAGVN puede pasar por vasco comĂșn, pero MARCOS por Marcus es imposible.” Es decir, se trata de imponer la filologĂ­a o la onomĂĄstica a la fĂ­sica, igual que se tratĂł de imponer el GĂ©nesis a los fĂłsiles.

Sin embargo, Idoia Filloy ha puesto de manifiesto de forma irrefutable mediante el anĂĄlisis del ara romana encontrada en 2012, dos errores esenciales de dicho Ășnico dictamen previo a la querella:

1) El nombre de VELEIA aplicado a Iruña-Veleia; cuestiĂłn negada antes por la comisiĂłn pro-falsificaciĂłn al haber aparecido en los grafitos TRECE veces y que Gorrotxategi dice que tendrĂ­a que haber aparecido con B (pĂĄg. 14 de su informe), deduciendo tal conclusiĂłn del “sistema fonolĂłgico del vasco antiguo”. Sin embargo tras el hallazgo en 2012 del ara con el nombre de Veleia escrito con V la presentaron como verdadera y diciendo con falsedad que era la primera vez que aparecĂ­a tal nombre.

2) Gorrotxategi señala como “test de autenticidad” la forma de la letra M, señalando como seña de veracidad que “el ĂĄngulo interior formado por las astas oblicuas llegara hasta el final de la caja” y eso no se daba en los grafitos. Pero en el ara encontrada en 2012, que el propio Gorrotxategi, NĂșñez y otros avalaron como verdadero, el ĂĄngulo interior de la letra M -“test de autenticidad”- tampoco llega hasta abajo.

Existen muchas otras afirmaciones discutibles en el dictamen de Gorrotxategi, como por ejemplo la negaciĂłn del contacto directo hebreo-vascuence o la antigĂŒedad de las letras J, Y o Z. Pero lo que merece ser subrayado es que en ese propio dictamen hay razones para exigir que los grafitos de Iruña-Veleia no se destruyan. AsĂ­ en la segunda de sus conclusiones sobre los Ăłstraca vascos, apartado 3.10, pĂĄrrafo 2Âș, con la misma rotundidad dogmĂĄtica, que defiende la falsedad de todas las demĂĄs, afirma que entre los 65 Ăłstraca vascos y otras 71 piezas con grafĂ­as hay una que es verdadera, la nĂșmero 10426. Si hay una autĂ©ntica Âżpor quĂ© no va a haber mĂĄs?

Aunque solamente fuese cierto que por lo menos uno de los grafitos es verdadero y no falsificado, jamás se debería haber consentido ni tolerado por los “asesores científicos” la destrucción del yacimiento con una excavadora en 2010.

Pero hay mĂĄs. En el apartado III Conclusiones, nĂșmero 6, del mismo dictamen del Sr. Gorrotxategi se puede leer literalmente que “la diferencia entre Ăłstraca y grĂĄfito se revela fundamental, ya que en el conjunto hay tambiĂ©n un nĂșmero elevado de piezas que pueden ser catalogadas como grafitos. Algunas de estas piezas las considero autĂ©nticas. AsĂ­, sin duda ninguna, la nĂșmero 10426 y la nĂșmero 12067 (titulus pictus con la lectura P.C). Entre las piezas halladas en años anteriores es autĂ©ntica la que reza: Pompeiae Valentinae tanto por su paleografĂ­a como por la correcciĂłn del sistema onomĂĄstico.” MĂĄs adelante añade: “Muy probablemente muchas de las incisiones consistentes en algunas pocas letras, rayas, etc. sean autĂ©nticas. AsĂ­ me lo parecen algunas fichas de juego que llevan una aspa en una de sus caras (nÂș 6378 y 6417).” Por lo tanto hay grafitos y Ăłstraca verdaderos, hasta segĂșn Gorrotxategi.

ÂżQuĂ© hacer? Desjudicializar el tema, preservar los grafitos -u Ăłstraca- y analizar con medios fĂ­sicos (no filolĂłgicos, lingĂŒĂ­sticos, onomĂĄsticos ni fonĂ©ticos) si ha habido o no manipulaciones sobre los soportes, de cuya antigĂŒedad nadie duda.

No obstante, la razĂłn mĂĄs decisiva para reclamar la preservaciĂłn de los Ăłstraca o grafitos de Iruña-Veleia es la inadecuada naturaleza de las argumentaciones empleadas para defender su manipulaciĂłn. Reproduzco literalmente algunas de las palabras de Gorrotxategi, apartado III Conclusiones nÂș 1: “La afirmaciĂłn de falsedad se sustenta en el hecho de que ni las grafĂ­as, ni las formas especĂ­ficas de los tĂ©rminos que aparecen en ellos se corresponden con lo esperado para la antigĂŒedad (antes de fines del s.V), mientras que los soportes y ciertas formas paleogrĂĄficas son inequĂ­vocamente antiguas, bĂĄsicamente de Ă©poca alto-imperial.” Es decir, pretende deducir la falsedad fĂ­sica de la lingĂŒĂ­stica. Es decir, que con el GĂ©nesis en la mano podemos condenar a Galileo y Darwin de una sentada.
ÂżEn quĂ© hubiera consistido la manipulaciĂłn o falsificaciĂłn de los grafitos u Ăłstraca, si es que se hubiese producido? La hipĂłtesis de Gorrotxategi en el mismo apartado citado en el pĂĄrrafo anterior, in fine, es una pura sensaciĂłn, por lo tanto acientĂ­fica: “A veces se tiene la sensaciĂłn de que el impostor (sic en singular) ha escrito su texto sobre letras antiguas (o reaprovechĂĄndolas), como me parece ser el caso nÂș 11139, del sector 5.”

El Sr. Gorrotxategi reitera varias veces en su dictamen una distinciĂłn entre lo hallado antes del bienio 2005-6, que considera verdadero, y lo encontrado en ese bienio, que afirma manipulado en la forma indicada, pero con una tremenda rotundidad. Dice textualmente en el apartado III Conclusiones, nÂș 2: “El convencimiento de hallarse ante una falsificaciĂłn es total, sin la existencia de duda alguna. Y por las razones arriba indicadas, es aĂșn mucho mĂĄs firme en los casos de los Ăłstraca latinos que en los vascos. “ (sic) En suma; habla de “un” impostor, lo temporaliza en el bienio 2005/6, pero no tiene mĂĄs que una sensaciĂłn sobre el mĂ©todo utilizado en la falsificaciĂłn. Puro apriorismo.

Algunas de las cuestiones, que surgen de lo anterior son: ÂżCĂłmo es posible que no hayan seguido apareciendo Ăłstraca o grafitos en Iruña-Veleia desde que en 2010 entrĂł el equipo de NĂșñez en el yacimiento? Si antes de 2007 habĂ­an aparecido mĂĄs de 400 Ăłstraca y grafitos, algunos anteriores al bienio 2005/6 con inscripciones indiscutiblemente ciertas y otros de dicho bienio, cuyos soportes son antiguos, pero de los que se discute si han sido o no manipulados, ÂżcĂłmo no aparece ningĂșn Ăłstracon o grafito desde 2010?

ÂżQuĂ© ha hecho y quĂ© estĂĄ haciendo el equipo de NĂșñez desde 2010, si todos los soportes de los grafitos eran indiscutidamente antiguos? ÂżSe llevĂł todos los grafitos y Ăłstraca que habĂ­a y que iba a haber la excavadora en 2010? ÂżCĂłmo es posible que desde que se hace cargo el equipo de Nuñez en 2010 solo se haya encontrado un soporte con inscripciones, que es el ara romana hallada en 2012 significativamente por los obreros del aparcamiento?

Hay otras cuestiones que son objeto de vivas polĂ©micas. Por ejemplo, en cuanto a la interpretaciĂłn de los textos. AsĂ­, desde el ya famoso crucifijo con RIP, que tanto inquietĂł a algunos estamentos religiosos, hasta la cita de Nefertiti, Nefertari, etc.; o bien desde lo que se ha querido interpretar -para ridiculizar- como Descartes (pero que se lee MISCART) o con respecto a la antigĂŒedad de ciertos aforismos y signos, etc. Todas esas comprensibles polĂ©micas, a veces sarcĂĄsticas y mordaces, no aportan base cientĂ­fica a la imputaciĂłn de falsificaciĂłn mientras no contengan pruebas fĂ­sicas y quĂ­micas o expliquen procedimientos y mĂ©todos.

Meditemos. En el año 2003, en la plaza del Castillo de Iruña-Pamplona apareciĂł un yacimiento arqueolĂłgico completamente inesperado en tres estratos: el estrato superior era un cementerio simultĂĄneamente musulmĂĄn y cristiano, ejemplo emblemĂĄtico y Ășnico de convivencia religiosa y cultural. El estrato medio eran unas termas romanas en extraordinariamente buen estado de conservaciĂłn. El estrato inferior era la urbe por antonomasia de Vasconia. Todo fue arrojado a la basura por decisiĂłn de las autoridades de UPN -alcaldesa y presidente- en un alarde de apoyo al progreso simbolizado por un aparcamiento (que se podĂ­a hacer 100 metros mĂĄs allĂĄ) y de lucha contra los violentos.

Josemiguel Barandiaran siempre dejaba una parte de los yacimientos investigados sin alterar para que pudieran ser analizados por los investigadores del futuro. “TendrĂĄn mejores medios que nosotros”, decĂ­a. En un futuro prĂłximo se sabrĂĄ con certezas fĂ­sica, si ha habido algĂșn “impostor, que haya escrito su texto sobre letras antiguas (o reaprovechĂĄndolas)”; frase literal de Gorrotxategi.

ConclusiĂłn: la DiputaciĂłn de Alava debe desistir de una querella tan descabellada y obsoleta. Nadie discute la antigĂŒedad de los soportes de los Ăłstraca y grafitos de Iruña-Veleia. Nadie discute ya la existencia de inscripciones verdaderas, ni la identidad de la ciudad de Iruña-Veleia. La imputaciĂłn -a mi juicio infundada-, se ciñe a si sobre soportes antiguos algĂșn impostor hizo manipulaciones o no. En ningĂșn caso es razonable destruir los Ăłstraca y grafitos de Iruña-Veleia. Lo que procede es poner la investigaciĂłn en manos de cientĂ­ficos con garantĂ­as e imparcialidad.

VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
• Astelehena, Urtarrila 26th, 2015

Hilabete hasieran, Iruña-Veleiatik Lurmen kanporatzearen eta sektore oso bat suntsitzearen atzean dauden balizko arrazoiak aipatu ziren:

Lehenengo zatia

1. EHUko Letren Fakultateak Iruñako indusketa bereganatu nahi izatea

2. Joseba Lakarraren antzineuskararen teoria pikutara ez botatzea eta Mitxelenaren dizipuluek behar den mailarik ez izatea

3. Euskalduntze berantiarraren teoriaren amaiera

Bigarren zatia

4. Hedabide batzuen jokaera: El Correo

5. EHUren kontrol mekanismoen falta

6. Euskaltzaindiaren jokaera

Hirugarren zatia

7. Aldundiaren, EAren eta gainerako alderdien jokaerak

Laugarren zatia

8. Eliza katolikoaren ezkutuko eskuhartzea (Opus eta Vatikanoa)

Azken zati honetan  atal hau aztertuko dugu:

9. Ate birakorrak (giratorioak): nortzuek irabazten duten eta nortzuek galdu (orain arte)

“Ate birakorrak” gaur egun askotan entzuten dugun kontzeptua dugu. Adibidez, politikariak abilak dira horretan!

Iruña-Veleian ere ate birakorrak ditugu. Polemika honekin nortzuek atera atera duten onura jakitea atzean zer dagoen jakiteko oso baliagarria da.

Izan ere, edozein delitu ikertzeko, gako nagusia horixe da: zergatik gertatu da? nor atera da irabazle?

Iruña-Veleian, grafito bat ere agertu gabe, Eliseo Gilek finantzazioa urte askotarako ziurtatuta zuen, agertzen ziren pitxar, plater eta hainbat objekturekin.

Beraz, ez zuen zentzurik horrelako grafito batzuk faltsifikatu nahi izateak, are gutxiago Europa mailan aditu gutxi-gutxi batzuek ezagutzen dituzten baina guretzat erabat ezezagunak ziren hitzak.

a) Galtzaileak (orain arte)

Lurmen enpresan lan egiten zuten guztiek eta bereziki Eliseo Gilek. Euskal Herriko aurkikuntza arkeologiko garrantzitsuena egin, 400 objektu (agertu diren 24 txostenen arabera egiazkoak direnak) eta arkeologiatik kanporatua izan da. Jadanik ezin du arkeologo gisa lan egin, langabezian dago edo aldi baterako lan txarren bat topatzen du noiz edo noiz…

- Idoia Filloy: indusketako zuzendarikidea, Eliseorekin batera,  arqueologoa, 400 objektu topatu dituena eta  une honetan edozein motako aldi baterako lanak egiten dabilena.

b) Irabazleak (orain arte)

Tesi ofiziala defendatzeagatik ekonomikoki, akademikoki edo politikoki izugarrizko onurak ateratzen ari direnak:

- Joseba Lakarra: Eliseori datazioak ez egitea ukatu ondoren, saritu dute: euskaltzain izendatu, urte askotarako lana esleitu diote, milaka eurokotakoa, hiztegi etimologikoa egiteko.

- Julio Nuñez, Agustin Azkarate eta EHUko Arkeologia Saileko beste irakasleak: Iruña-Veleiako zuzendari eta arduradunak, 1.700.000 euro orain arte jaso dute sektore bat hondeamakinaz suntzitzeko, harresia “zementuzko” blokeez osatzeko… Ez dute ezer argitaratu…

- Joaquin Gorrochategui: bere txostena ondoren agertu diren aurkikuntza arkeologikoengatik (komak, Nuñezen aldarearen Veleia V-z egotea eta B-z berak zioen moduan, M letraren angulu altua…), hankaz gora geratu bada ere, indusketako aholkularia gaur egun

- Lorena Lopez de Lacalle: Bilduko Arabako Batzar Nagusietako ordezkaria eta Europako Hauteskundeetan, Bilduko zerrendako bigarrena

- Alberto Barandiaran: Iruña-Veleiari buruzko liburu erabat partziala idatzi ondoren (arkeometria aipatu ere egin gabe) Berriako kazetari arrunta izatetik euskal hedabideen Hekimena elkarteko zuzendari izatera heldu da

Orain gutxik Bilduk ustelkeriaz akusatuta dauden hautetsiak kuarentenan jarri beharko liratekeela proposatu zuen. Ideia ona da, eta hemen ere aplikagarria. Datazioak egin arte, Larreina, Lopez de Lacalle, Nuñez, Azkarate, Lakarra, Gorrochategui, Barandiaran,
 kuarentenan jarri beharko genituzke.

VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)