Aukeratutako etiketa ◊ merx ◊

• Igandea, Urtarrila 22nd, 2017

Jabier Goitia

Hasi gaitez nondik diote jakindunak, datorrela Erderazko “mercado”.  Jatorrizko erroa, Latinaren “merx”, mercancía da. Baña eztabai sakona dago jakindunen artean, ez dagolako argi “merx” hori latina, etruskoa edo beste “mediterraneoko” ele galduen batena den.

“Merx” etik diote datozela “mercätor, mercor, mercatum…” eta Erderaren “mercado”, baña Latin garbian, “mercado”, “fórum, emporium, nundinae-nundinarum” esaten da, oso urrun gabiltzan izenetik. Zergatik?

Gauzak horrela, gure Euskeran daukaguz “merdu” (baliogabekotu zerbait), “merezi” (eskubidez hartu oparien bat), “merke” (balio gutxiko gauza), “merkoila” (tratuetan, xuhurra den morroia), etabar, hau da, latinean bezain oparoagoa den berba familia dugu.

“Mer”, Euskeraren erro nagusi bat da eta bere esanahia, beheko lerroetan diona, nire “El ADN del Euskeratik…” ateraikoa:  “Mer” hori, “mer-itua” da, bai gizakientzat, bai abere edo piztientzat, bai gauzentzat, balio bateko hitza.

“Mer-ke” (non “ke” da atzizki ukatzeko edo kentzekoa den) “balio bagabekoa”  esan nahi du. Gaur egun  ezin dogu hori ulertu, baina aintzina, ibiltariak ginenean, lekurik leko aldatzeko uneetan, gauza asko (ezin eroan beraiekin), galduko zuten ohiko balioa eta orduan, jabeak, atarako zuten saltzeko: “Balio gutxiko gauzak”.  Aldi haretan baliozkoak gauza eroangarriak bakarrik ziren.

Mer: Merecer, ser digno. Tener mérito, valor.

Zubiaga

merka – me+erka

merkatu merka –tu

merkatari – merkatu ari

merke me-erka

arkatu,  merkatu-ren gaia ez dut bere garaian  ohartu, huna ene ikuspegia:

Etxamendi

Famili guzia dator Mercurius, Mirquirius komerzioaren jainkoaren deituratik ; eta izen hau dator merx ” saleroski : mercancia” izenetik.  Merx-ek  ez (omen) du etimologirik, Meillet 400; balizka mintzalari hunek  dio etruskera-tik letokeela….

Famili guzia dator Mercurius, Mirquirius komerzioaren jainkoaren deituratik ; eta izen hau dator merx ” saleroski : mercancia” izenetik.  Merx-ek  ez (omen) du etimologirik, Meillet 400; balizka mintzalari hunek  dio etruskera-tik letokeela….

Iritzia : doinutiz (fonetik arauez) M/L egoki ;  beraz, balizka merx , mers letorke *Werka- bezalako zerbaitetik: –  < ER-KA-TU”comparar”  , =(bi gauza) parez-par ezarri . Denaren jatorri izanik AUR-, PAR-, BUR-IRI,…. erderen  per-, por-, para-, pro(s), prae-?, prin, etabar. a. b. gr.priasthai “eros-i” , eta pernêmi “saldu”.

Naberan

merkatu: merke-azu(- ekaien trukea egiteko plaza (azu, 7.3)

merke:  behere-ike (- mota baxua, beherapena)

Michel Morvan

Merke: lat. merce(m) “mercancía”.

Agud-Tovar


VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)