Aukeratutako atala ◊ A ◊

• Asteartea, Abendua 14th, 2010

Osagaiak: a letraren bilakaera

Esanahia: ahoski garrantzitsuenetako baten bilakaera hutsa da

Bilakaera:

- a

- adda

- atta

- atte

- atta

- aita

Azalpena: Ahoski hau (a) ezinbestezkoa dugu. Hasieratik du hizkeraren muinetan zeregin berezia eta beste ahos­ki guztien gain, bere eragina agertzen du. “a” ahotsa gizakiaren aurretiko gizaberearen ahoski bakarra izan daiteke.

Beraz, gizakia, eboluzio bidez taiutzen joan bada, eta noizbait hitz egiten hasi baldin bazan, etzan izango bat batean, ez eta “norbaitek” irakatsi ziolako. Astiro eta eperik epera, gutxitik gehiagora joan beharko zuen, bai gauzak ezagutzen, bai eta, sentipenak sentitzen eta eretzi eta usteak erasortu eta ugaritzen. Eta hitz berriak sortzen.

Fonema honek garapen hau izan zuen:

- A -> aua = ava = aba -> ama

- A -> adda = atta -> atte / atta / aita

Egilea: Bittor Kapanaga

VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
Atala: Aita  |  Iruzkina gehitu
• Ostirala, Martxoa 24th, 2017

Morvan

(s. XI ) Rama, arco, cuerno. Ha sido comparado con el antiguo irlandés adarc “cuerno”, lo que no es seguro. Cf. también dravídico adar “rebaño de vacas” (?), adaru “rama” (?), munda dar “id.”, checheno addar “arco”. Hay posible cruce con abar. No hay relación con burushaski tur, ltur y con el caucásico nakh kur como algunos investigadores afirman.

(XIe s.) Branche, arc, corne. A été comparé au vieil irlandais adarc “corne”, ce qui demeure incertain. Cp. dravidien adar “troupeau de vaches”(?), adaru “branche” (?), munda dar “id.”, tchétchène addar “arc”. Croisement possible avec abar. Pas de lien avéré avec le bouroushaski tur,ltur ni avec le caucasien nakh kur comme prétendu par certains chercheurs.

(XIth c.) Branch, bow, horn. Was compared with old irish adarc “horn” (uncertain). Perhaps cognate with dravidian adar “cows herd” (?), adaru “branch” (?), munda dar “id.”, chechen addar “bow”. Possible crossing with abar. No link with burushaski tur, ltur and with caucasian nakh kur as pretended by some scholars.

Lakarra


Zubiaga

Adar <UtU+RA “ekaitz,ada” m. adargo<adar+-ko, >adarga(gaz)

Naberan

Adar: adu-arre (- adu nabarmena)

Goitia

Alde batetik “at, ato” (Erderaren “atar” eman duena), “lotura, eutsia…” esangurarekin. Bestalde, “arr”-en  balio bat “aerroa”, “erroa” da, Erderaren “vástago, eje…”; horrela, “at arr” sonorizatua, egin du “adarr”: Vástago fijado.

Agud-Tovar


VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
• Osteguna, Abendua 16th, 2010

Osagaiak: aita

Esanahia: amaren parekidea

Bilakaera:

- ata

- atta

- ada

- atxa

- aita

Azalpena: AMA bezala, AITA ere, arketipoa da bai psikologian eta bai hizkuntzan. Euren sinboloak AN “uin=zeru” >AMA eta UTU “su=iduzki” >AITA dira.

Sinbolo barik ez dago arketiporik, ez idearik. AMA+AITA elkartea  ”NO eta TO” ere ahoskatzen dira  antzinakoen terminologian.

AMA+AITA formak NO+TO berberak dira arketipo bezala, bokalak bakarrik aldatzen dira eta bokalek arketipoen kantitatea bakarrik adierazten dute zabaletik estura, hala AMA/IME edo AITA/IDE adibidez.

Lehen arketipoak direnez, gramatikan NI, TU nortasunak eta euren ide eta eratorriak: NEU, MI, MAY, ME. MOI, etab, eta ZU, YOU, YI>HI, SI, etab. ordezkatzen dituzte.

Eurak dira lehen aurrizkien emendioa ere, “bildu>AMbildu, oratu>AToratu” formetan bezala, egiten dutenak eta orobat atzizkietan, “goizeAN, oraTU” formetan bezala. Gizartearen (eta hizkuntzaren) antolapenean AMA eta AITA denerako baitira.

Egilea: Felix Zubiaga

VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
Atala: Aita  |  Iruzkina gehitu
• Astelehena, Urria 25th, 2010

Osagaiak: ama (ez dauka erro bereizketarik)

Esanahia: A bokalaren garapena dirudi

Bilakaera:

- a

- aua

- ava

- aba

- ama

Azalpena: Ahoski hau (a) ezinbestezkoa dugu. Hasieratik du hizkeraren muinetan zeregin berezia eta beste ahos­ki guztien gain, bere eragina agertzen du. “a” ahotsa gizakiaren aurretiko gizaberearen ahoski bakarra izan daiteke.

Beraz, gizakia, eboluzio bidez taiutzen joan bada, eta noiz bait hitz egiten hasi baldin bazan, etzan izango bat batean, ez eta “norbaitek” irakatsi ziolako. Astiro eta eperik epera, gutxitik gehiagora joan beharko zuen, bai gauzak ezagutzen, bai eta, sentipenak sentitzen eta eretzi eta usteak erasortu eta ugaritzen. Eta hitz berriak sortzen.

Egilea: Bittor Kapanaga

VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 2.3/10 (3 votes cast)
Atala: Ama  |  Iruzkina gehitu
• Astelehena, Urria 25th, 2010

Osagaiak: ama (ez dauka erro bereizketarik)

Esanahia: aho, buru, goi, jatorri, printzipal, sorrera.

Bilakaera:

- aba

- ama

Azalpena: Hitz ia unibertsala eta erdi onomatopeia. Seguruenik ABA errotik dator.

Esangura: euskaraz, toponimian duen erabilpena ere kontuan izanik, aho, buru, goi, jatorri, printzipal, sorrera. Hau da, edozein gauzaren hasiera, (g)une printzipala eta amaiera.

Egilea: Josu Naberan

VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 1.5/10 (2 votes cast)
Atala: Ama  |  Iruzkina gehitu
• Ostirala, Apirila 06th, 2012

Osagaiak: aho+behere

Esanahia: ahoa behean dutenak

Bilakaera:

- aho+behere

- abere

Azalpena: abere “aboa” aurpegiaz beheko aldean duena izan daiteke. Beste hipostesi bat: “ha+bere” izatea da, hau da, “ha” bereganatua

Egilea: Josu Naberan

Irudia: Otamotz.com (Santa Lutzi Azoka)

VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
• Larunbata, Otsaila 04th, 2012

Osagaiak: ar+atz

Esanahia: argia atzean

Bilakaera:
- ar+atz
- arratz
- arrats

Azalpena: Argia egunak aurrera eginez amaitzen dijoala arratzean sartzen gara, argia atzean gelditzen da.

Egilea: Jesus Segurola

Irudiaren iturria: euskalnatura.net

VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 1.0/10 (1 vote cast)
• Larunbata, Azaroa 27th, 2010

Osagaiak: an + a

Esanahia: zerua

Bilakaera:

- an

- ama

Azalpena: AMA  bera da AN “zeru” lehen arketipoaren sortzailea eta NI/NEU, lehen pertsona da ohargabean.

Arketipoa: aN arketipoaren araberako erroa

Egilea: Felix Zubiaga

VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 1.0/10 (1 vote cast)
Atala: Ama  |  Iruzkina gehitu
• Astelehena, Urria 25th, 2010

Osagaiak: a +  m + a

Esanahia: bizi indar aktiboa materializatuta

Bilakaera:

- ama

Azalpena: “a” eta “m” hizkiek esanahi zehaztza dute:

A: bizi indar aktiboa adierazten du

M: material edo minerala irudikatzen duen soinua da eta lur barruan, koba batean edo knapoko soinu zuzenik ez duen leku itxi batean.

EME hitzan ditugun bi “e” horiek oraindik gauzatu ez den energia adierazten dute, “e” hizkiak pasitibatea adierazten duelako. Baina EME bat AMA bihurtzean, energia hori gauzatu egin da eta “e”  biak “a” bihurtzen dira: AMA.

Egilea: Imanol Mujika

VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 1.0/10 (1 vote cast)
Atala: Ama  |  Iruzkina gehitu
• Ostirala, Uztaila 15th, 2016

Zubiaga: atz-+amar

Naberan: hatz-harrapa; hatz-hamar  > hamar hatzetariko bat

Etxamendi : ATZAMAR , HATZTAPAR : osatuzko hitza , HATZ “anka , miembro” + -PAR aditz fosil baten unkhua “barrastu, urratu” , cf. larraztu , zarraztu , tarrastu; lapar, gapar...HATZTAPAR-ek “ hatz zarrastari “ lioke

Jabier Goitia: Jatorrizko erroa, unkúa, “atz”, Erderazko “vástago, eje, muñón…”. Hortik, “be atz” (oinetako atza), “atz amar” (eskuetako atz guztiak, gaur egun gaizki erabilita, atz bakoitza bezala) eta “atzapar”, “conjunto de dedos, dedos extendidos…”, dator “atz” eta “parr” ez eraikita, nun “parr” da aditz eta izenlaguna, zabaltzearen ideia jartzen duena.

Ikusi nire ADNan erro bi honen gain zer dio:

Atz, Az: Dedo, elemento prensil, vástago. Posible acepción (después perdida) de eje, elemento de simetría.

Interviene en numerosas acepciones relacionadas con la sujeción, fijación o atenazado, con los masajes y las caricias; así, una de las formas de gusto, placer físico, es “atzegin”, literalmente, acariciar o sobar, tocar con los dedos. “Asir”, prender,  coger con los dedos, es una voz castellana que procede de “atz”. También derivan de esta raíz algunos verbos castellanos como el “acicalar”, en referencia a acciones de higiene, masaje o belleza, aplicados con los dedos y que se hacen derivar del Latín “assêdeare” (recolocar) y del Árabe “sâqal” (bruñir)… Es posible la coincidencia con el “axis” latino para denominar al eje de los carros o de los astros.

Parr, Barr. Risa. Extenderse algo. Expandirse.

La “parra” de la vid, que es su forma extendida sobre un enrejado (lata) de madera, copiando su tendencia a cubrir la maleza circundante, es un quebradero de cabeza para los etimologistas que la encuentran en los cuatro romances ibéricos y con un cierto aire en el Italiano y Latín (pergolata, pérgula), no es mas que eso, un desparrame de los pámpanos sobre cualquier estructura. Otra versión campesina que entenderán bien quienes hayan conocido la trilla de cereal, es la “parva”, ese monton de grano y pajillas que cuantas veces lo apiles se vuelve a extender… eso el “parr-ba”, extendido en el suelo, en contraste con la parra, que lo hace por el entramado de maderos cruzados.

Joseba Lakarra: Atzamar: ezin da **hatz-hamar izan Mogelek eta bestek nahi izan duen bezala bat eta bi zenbakiaz ateratikoak izenaren aitzin baitoaz (cf. hamarratz). Bada aldaera interesgarria, atzarpar, *hartz-zapa-tik atera litekeena –r- lehen kodatik bigarreneraa igaroaz, aterri, dollor, nigar eta enparauetan legez. Hatzamar herri etimologia bide da, deiadar bezala, Mitxelenak dei + h + adar azaldu arren FHVn; kasu OEH-n “turuta” esanahi “etimologikoaren” kronologia hain berantiarrari eta hedadura faltari.

Agud-Tobar (Azkue…)

VN:F [1.8.8_1072]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)